By Azem Shkreli mbetet një nga figurat më të rëndësishme të letërsisë shqipe të shekullit XX. Ai lindi më 10 shkurt 1938 në Shkrel të Rugovës, në krahinën e Pejës. Shkollën fillore e kreu në vendlindje, ndërsa studimet e mesme dhe të larta i përfundoi në Prishtinë, ku u diplomua në Fakultetin Filozofik, në degën e gjuhës dhe letërsisë shqipe.
Gjatë jetës së tij profesionale, Shkreli mbajti disa pozicione të rëndësishme në jetën kulturore të Kosovës. Ai shërbeu si kryetar i Shoqatës së Shkrimtarëve të Kosovës, drejtor i Teatrit Krahinor të Prishtinës dhe për shumë vite drejtor i institucionit Kosova-Film. Përmes këtyre roleve, ai ndikoi drejtpërdrejt në zhvillimin e kulturës, artit dhe letërsisë në Kosovë.
Në planin letrar, Azem Shkreli u shqua veçanërisht në poezi, ku kontribuoi në zhvillimin e poezisë moderne shqipe, si në aspektin tematik ashtu edhe në atë gjuhësor e stilistik. Debutimi i tij me vëllimin poetik “Bulëzat” në fillim të viteve ’60 u prit me interes nga lexuesi dhe kritika, duke sinjalizuar shfaqjen e një zëri të ri në letërsinë shqipe. Më pas, krijimtaria e tij u pasurua me një sërë veprash poetike, ndër të cilat përfshihen: “Engjëjt e rrugëve”, “E di një fjalë prej guri”, “Lotët e maleve”, “Nga bibla e heshtjes”, “Pagëzimi i fjalës”, “Kënga e hutinit”, “Zoti nuk është shqiptar”, “Lirikë me shi”, si dhe vëllimi “Zogj dhe gurë”, i lënë në dorëshkrim dhe botuar pas vdekjes. Po ashtu, pas ndarjes nga jeta u botua edhe përmbledhja “Zjarr i fjetur”, me poezi të zgjedhura.
Përveç poezisë, Shkreli la gjurmë edhe në prozë dhe dramaturgji. Ai është autor i romaneve dhe novelave si “Karvani i bardhë” dhe “Sytë e Evës”, si dhe i dramave “Fosilet” dhe “Varri i qyqes”, të cilat u botuan kryesisht në Prishtinë dhe u vunë në skenë në institucione teatrore.
Një vend të veçantë në veprën e Azem Shkrelit zë tema e vendlindjes dhe e Kosovës. Poezia e tij pasqyron realitete historike, shoqërore dhe njerëzore, duke u ndalur shpesh te përjetimi i dhimbjes, kujtesës dhe qëndresës. Rugova dhe Kosova shfaqen në krijimtarinë e tij si hapësira ku ndërthuren historia, natyra dhe fati njerëzor.
Vepra “Lirikë me shi”, e botuar në vitin 1997, shënoi një fazë të rëndësishme të pjekurisë poetike të autorit, duke sjellë reflektime filozofike dhe një përpunim të veçantë formal të vargut. Në këtë vëllim, poezia e Shkrelit ruan ndjeshmërinë lirike, por njëkohësisht shmang patosin e tepruar, duke u fokusuar në përjetimin e brendshëm dhe dimensionin etik të fjalës poetike.
Azem Shkreli u nda nga jeta më 27 maj 1997, në moshën 59-vjeçare. Megjithatë, vepra e tij vazhdon të jetë pjesë e rëndësishme e letërsisë shqipe dhe e programeve studimore, duke dëshmuar për kontributin e qëndrueshëm të autorit në formësimin e poezisë moderne dhe në pasurimin e trashëgimisë kulturore shqiptare.
Në vitet pas vdekjes së tij, figura dhe krijimtaria e Shkrelit janë trajtuar në studime, botime dhe aktivitete letrare, duke konfirmuar rëndësinë e tij si autor dhe rolin e veprës së tij në kujtesën kulturore shqiptare.
Albanian Montreal Press
