By “Sot, nuk po shpallet vetëm një vegël.Po nderohet një zinxhir njerëzor që e ka mbajtur atë gjallë.”
Sot, kur Lauria shpallet pjesë e Listës Kombëtare të Kryeveprave të Trashëgimisë Kulturore, nuk përjetoj vetëm emocionin e një muzikanti matjan. E përjetoj këtë ditë edhe si studiues, gjurmues dhe dëshmitar i një historie të gjatë të kësaj vegle, por edhe si njeri që, në funksionin drejtues në Qendrën Kombëtare të Veprimtarive Folklorike, pati mundësinë ta kthente shqetësimin për fatin e saj në një veprim konkret institucional
Lauria nuk është thjesht një vegël muzikore. Në Mat ajo është një zë i veçantë i kujtesës sonë muzikore. Përmes saj kanë ardhur deri te ne tinguj të dasmave, këngëve lirike e epiko-historike, valleve, gëzimeve familjare dhe jetës së përditshme të njerëzve.
Për shumë kohë ky zë jetoi kryesisht në duart e ustallarëve dhe në kujtesën e komunitetit. Pikërisht aty duhet kërkuar një nga vlerat më të mëdha të saj: ajo nuk mbijetoi sepse u ruajt në një vitrinë, por sepse u luajt.
Në vitet e kërkimeve të mia në Mat jam përpjekur të dokumentoj mjeshtrit, repertorin, tipologjinë e formacioneve dhe hapësirën shoqërore ku lauria jetoi e u zhvillua. Një pjesë e këtyre gjurmimeve u përfshi edhe në botimin tim “Mati – Vështrim Etnomuzikor”, si përpjekje për të mos lejuar që një pasuri e tillë të mbetej vetëm në kujtesën e atyre që e kishin dëgjuar.
Por një trashëgimi nuk mjafton të dokumentohet. Ajo duhet të transmetohet.
Prandaj, gjatë viteve 2011–2013, në funksionin drejtues të QKVF-së, së bashku me institucionet kulturore të Matit, u ndërmorën dy veprimtari kushtuar lauritarëve. Takimet e zhvilluara në Burrel krijuan një hapësirë ku mjeshtrit e kësaj vegle u vunë përballë publikut, specialistëve dhe njëri-tjetrit, por mbi të gjitha krijuan mundësinë që lauria të kalonte nga kujtesa e brezit të vjetër drejt duarve të të rinjve. Për mua, kjo ishte pjesa më e rëndësishme e asaj pune.
Sepse suksesi i një veprimtarie folklorike nuk matet vetëm me numrin e pjesëmarrësve apo me çmimet e një jurie. Matet me pyetjen: A vazhdoi kënga pas nesh? A u gjetën duar të reja për ta mbajtur veglën?
Dhe në Mat pati një përgjigje të bukur.
Të rinj të instruktuar nga mjeshtra dhe pedagogë të traditës nisën ta preknin laurinë, ta njihnin repertorin dhe ta sillnin përsëri në skenë. Kjo ishte një shenjë se trashëgimia nuk po mbetej vetëm dokument arkivor, por po fitonte një mundësi të re jetese.
Sot, kur institucionet e kulturës e njohin laurinë si pjesë të kësaj pasurie kombëtare, gëzimi është i madh. Por bashkë me gëzimin vjen edhe përgjegjësia.
Lista Kombëtare nuk duhet të jetë pika e fundit e një rruge. Duhet të jetë një pikë e re nisjeje.
Lauria ka nevojë për mjeshtrit që ende e njohin, për të rinjtë që mund ta mësojnë, për studiuesit që mund ta dokumentojnë më tej, për artizanët që mund ta ndërtojnë dhe për institucionet që duhet të krijojnë hapësira të qëndrueshme për përdorimin dhe transmetimin e saj.
Dhe këtu dua të shpreh mirënjohjen time për të gjithë ata që e kanë mbajtur gjallë këtë tingull ndër breza: për mjeshtrit anonimë të dasmave, për familjet që e trashëguan, për instrumentistët që e çuan në skenë, për studiuesit që e dokumentuan dhe për të rinjtë që po e marrin përsëri në duar.
Sot nuk po shpallet vetëm një vegël.
Po nderohet një zinxhir njerëzor që e ka mbajtur atë gjallë.
Në këtë ditë të veçantë për Matin dhe për kulturën shqiptare, dëshiroj që tingulli i laurisë të mos dëgjohet vetëm si jehonë e së kaluarës, por si një zë i së ardhmes.
Sepse trashëgimia e vërtetë nuk është ajo që e mbyllim në arkiv.
Trashëgimia e vërtetë është ajo që ia dorëzojmë brezit tjetër dhe ai ka dëshirë ta mbajë gjallë.
Urime lauritarëve, mjeshtërve të vjetër e të rinj, Matit dhe gjithë komunitetit të kulturës shqiptare për këtë ditë të bukur!
Le të vazhdojë të këndojë si një Laureshë, lauria jonë elegante!
GEZUAR DITEN E TRASHEGIMISE KOMBETARE!
