By Nga Adi Darsi, Tiranë — 7 gusht 2026
Motet ikin duke i lënë ‘rahmet’ njëri-tjetrit. Stinët gjithashtu. Kjo verë, veç ditëve të saj të nxehta, ka të ngjarë të mbahet mend edhe për “temperaturat e larta lokale”. Shkaku, veç diellit, është Reforma Territoriale 2.0. Protestat më shumë se dy mujore të Tiranës u degëzuan në bashkitë që ‘nuk zhduken por bashkohen’. I kam ndjekur me interes kundërshtimet kudo nëpër Shqipëri si edhe reagimet e njerëzve. Sepse në listë qëlloi të jetë edhe Klosi, diçka që e dyshoja prej kohësh.
“që bashkohen” kjo nuk përbën çudi. Përzihen aty siç e ceka më sipër shumë interesa. Por që të gjitha janë të ligjshme. Unë nuk i paragjykoj aspak as ata që duan të bëhen kryetarë, e as shokët e kryetarëve që ëndërrojnë për tendera. Por ajo që i bashkon qytetarët është se të gjithë thonë: Askush nuk i ka dëgjuar argumentet tona! Kur bën diçka që njerëzit nuk e duan, dështimi është aty!
5. Reforma të tilla kanë vështirësi të mëdha. Nëse nuk i bëjnë ekspertët, thjeshtë nuk ngjisin. Daniel Kahneman, një emër i njohur i mençurisë globale, përmend një faktor që e quan “padituria objektive”. Atë që Nasim Taleb, një tjetër njeri i ditur i planetit e materializoi me emrin “Mjellma e Zezë”. E thënë shqip kjo ka kuptimin se askush nuk e di me saktësi se çfarë na pret nesër. E pikërisht për këtë shkak ne nuk e kemi luksin ‘t’ja fusim kot”! Dinamikat e jetës po ecin aq shpejt, saqë duhen shumë mend për ti paraprirë. Ndaj punët duhen lënë në dorë të atyre që dinë, madje edhe duke i përmendur me emra se kush janë.
6. Mund të ketë edhe shumë arsye të tjera që nuk janë listuar këtu, por mes këtyre që shkrova kam bindjen së më e rëndësishmja është se Reformën 2.0 nuk e kanë bërë “ustallarët e asaj pune” që janë profesorët: ekonomistët, gjeografët, juristët e me radhë. (Ustai i keq, prish e ndreq!)
E kam menduar shpesh se reforma vendore që ka qenë më afër realitetit ka qenë ajo e kohës së komunizmit. Sado e rrezikshme që duket kjo, ka një arsye kokëfortë: Enveri kishte zero nevojë për vota, i kishte të marra. Dihet ajo punë se si. Pyetja është se a vlen sot ajo ndarje? Sigurisht JO. Gjërat kanë ndryshuar jashtëzakonisht shumë. Por modeli mund të shfrytëzohet. Trajtimi i krahinave si njësi ekonomike duhet patjetër që të jetë krireri numër një. Përndryshe nuk do të jetë e largët dita kur Mazniku të merret me Reformën 3.0.
A duhet të mbetet Klosi bashki?
E kam bindje: Klosi mund të jetë një bashki e qëndrueshme e Shqipërisë. Pse? Nëse më sipër citova dy njerëz shumë të ditur nga bota, në këtë rast do të kopjoj modelin e një shqiptari shumë të mençur, Sami Frashërit. Prej tij gjithmonë ke se ç’të mësosh. Sipas modeli të frashërliut të madh, që ende sot i tejkalon shkrimet analitike me ChatGPT, përciptas po e përshkruaj Klosin, ç’ka qenë, ç’është dhe ç’mund të jetë.
a. Klosi, çka qenë
Pashë në rrjete sociale një profesor të nderuar nga Klosi që u thoshte njerëzve që protestonin se Klosi ishte më i hershëm se Berati. Dy ditë më vonë një tjetër banor, ish nxënës i profesorit, thoshte po para protestuesve se ai ishte bërë banor i Klosit kur aty kishte më pak se 20 shtëpi! Për dikë që e sheh nga jashtë duket kundërthënie e plotë. Kë të besosh?
Në fakt, nuk ka dyshim se kur Berati nxirrte kryemistër për Shqipërinë (Iljaz Bej Vrioni) pjesa më e madhe e Klosit ka qenë e mbuluar me ferra, përjashto Urën e Allamanit.
Duket sikur kjo shkon në të kundërt të argumentit. Jo, nuk është ashtu.
Klosi si vendbanim është shumë i ri (në mos gaboj statusin e qytetit e ka marrë nga vitet 70). Krahina e Klosit është diçka krejt tjetër. E kanë quajtur Kryemate. Mati i Epër. Toponime që i gjen rëndom në Shqipëri edhe sot. (psh: Kthella dhe Kthella e Epër në Mirditë).
Përvec Barletit me ‘Histori e Skënderbeut’, nuk ka thuajse asgjë të shkruar (më saktë nuk është gjetur deri më sot) për atë çfarë përfaqësonte krahina para shekullit 14, kur erdhën osmanët. Por Barleti flet për begati poshtë Petralbës. Më 1467 ka një regjistrim Osman që po ta lexosh me kujdes tregon po ashtu për një krahinë të begatë edhe pas shkretimit të luftrave të Skendërbeut. Në defterin e nahisë së Dibrës (në shqip nga Selami Pulaha) janë regjistruar të gjithë katundet dhe pasuritë e tyre.
Vijojmë. Fakti që Pjetër Budi ishte nga Guri i Bardhë tregon për një shtresëzim të fortë katolik, por edhe për zhvillim të Krahinës. Për fat të keq, sot ka shumë pak të dhëna. Por kanë ngelur librat e Budit, madhështia e tij që flet shumë.., madje edhe shtëpia në vendlindje.
Për të mos u përhumbur nëpër histori, vijmë në shekullin e 18, kohë kur lulëzon industria e armëve me mbushje dhe kur krahina bëhet qendra më e rëndësishme e prodhimit të barotit. Mbase për këtë, rol parësor kanë luajtur faktorët gjeografikë. (Lumi ofronte lëndë të parë dhe qafat e maleve ishin të vështira për tu kaluar nga të huajtë). Për të mësuar më shumë për këtë aktivitet mund të lexoni librin “Armët dhe armëtarët shqiptarë” me autor Riza Drishtin.
-Nuk kam ndërmend të zgjatem as me keq qeverisjen. E kam fjalën për atë lokale. Njohja personale e bën pa kuptim që të vë nota. Por s’mund të rri pa thënë me keqardhje, se që nga koha kur Klosi u bë njësi lokale më vete, niveli i drejtuesve asnjëherë nuk e kaloi atë të kryetarit të parë: Selman Nezirit. Kjo edhe më pas kur nga komunë u bë Bashki.
Në fakt ndodhi fare rastësisht. Kam qenë i pranishëm në një miting elektoral në Klos, kur Zenel Karaj me një guxim prej ‘të çmenduri’ i kërkoi publikisht Sali Berishës ta kthente Klosin në Bashki!!! Do ti që ai e mbajti fjalën! Pastaj në 2014, fati me fytyrën e Maznikut na buzëqeshi edhe një herë. Klosi mbeti Bashki.
c. Klosi, çmund të jetë?
Në 2026 gjërat nuk janë më njëlloj. Mazniku, për asye që s’kam nga i di, ndryshoi mendje. Ajo që habit është se të njëtën mendje me Maznikun, e pati edhe deputeti socialist i Matit. Nejse.
Krahina e Klosit, e quaj kështu e jo Kryemate, (sepse tingëllon pak si mendjemadhësi dhe kam frikë mos kthehet përmbys në varr Ahmet Zogu) sot ka të gjithë mundësinë të jetë një nga bashkitë e pasura të Shqipërisë.
Së pari e mundësojnë BURIMET E NATYRËS dhe gjeografia. Në ditët kur koha ka triumfuar mbi ‘inxhinerinë’ shqiptare që nuk kishte mend më pak se kali, për fat u rikthyem në rrugën e karvaneve. Rruga e Arbrit e ka ndryshuar plotësisht konfigurimin e zonës. Xibrrakëve e gurabardhsve nuk u duhet më që për të shkuar në Tiranë, e cila ishte vetëm dy orë larg në këmbë, të bënin tre orë me makinë duke i rënë nga Lezha! (Miloti dmth). Për të njëtën arsye nuk mund tu thuash sot të shkojnë për punët e tyre në Burrel, sepse e kanë Tiranën vetëm 15 min larg. Në Klos edhe hahet!
Klosi është i bekuar me tokë bujqësore pjellore, nëntokë me krom dhe pasuri të jashtëzakonshme ujore. Nëse bashkia do të ishte njësi e qëndrueshme vendore do të kishte mundësi të merrte një kredi, të cilën cilado bankë në Shqipëri do ja jepte, e mund të ndërtonte…po po, hidrocentrale. Nga ata që ujin e lumit e fusin thjeshtë në kanal dhe lëvizin 40-50 turbina paralelisht. Se sa fitohet me energjinë, merrni rrugën deri në Xhabëz e pyesni ata privatët që prodhojnë aty. Mirëpo jo më kot e shkrova që në krye, këto janë ëndrra në një ditë vere, për fat të keq.
Janë të shumtë ata që thonë se po zhvillohet turizmi. Dakord jam. Por në bujtinat anës Matit e më lart, shiten domate nga Lushnja, mollë nga Dibra e mish nga Brazili! Potenciali është që Klosi të jetë furnitori numër 1 i Tiran
Fshatrat heshtin, në male s’ka më këmborë. As njerëz që mbledhin sherebel!
E të tjera e të tjera!
Së dyti dhe më e rëndësishmja janë NJERËZIT, burimet njerëzore. (Në ëndrrat e mia të verës përplasen asosacionet e modelin japonez me atë norvegjez të zhvillimit. Ëndrra më!)
Por ka edhe realitet. Klosianët e dinë të gjithë se kush ka qenë Xhemal Kurti. I mjaftoi vetëm njëri sy, për ta bërë emrin Klos një brand, dhe krahinën të njohur gjerësisht. Me një kantinë gjysëm primitive për verë dhe raki! Me lëndë të parë nga gjithë fshtrat e zonës.
Me inteligjencën që ka profesori Rexhep Uka (në Xibërr duhet ta njohin mirë), e kopjoi Xhemalin. Me kantinën e tij, tashmë moderne, prodhoi një verë që mori çmim ndërkombëtar në SHBA. Pak veta mund ta dinë në Klos, verën e bëri me rrush Cëruje!
Në Klos ka patur e ka njerëz shumë punëtorë. Nëse një ditë atje do të duhet të bëhet një monument punëtori, ai duhet të ketë pamjen fisnike të Ali Sinës. I ka mjaftuar vetëm njëra dorë për ta mbajtur gjallë atë që sot në Klos e kanë xhevahirin e turizmit tek Ura e Vashës. Nga mbijetesa e shkëmbinjve në lulëzimin që askush nuk e kishte menduar më parë!
