By Sot, pas vendimit të Hagës ndaj katër prej figurave kryesore të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës, pyetja nuk është vetëm: çfarë vendosi gjykata? Pyetja më e madhe është: pse u krijua kjo gjykatë dhe çfarë historie po institucionalizohet përmes saj?
Dhomat e Specializuara të Kosovës nuk lindën rastësisht. Rruga drejt Hagës nisi me raportin e senatorit zviceran Dick Marty të Këshillit të Evropës, në vitin 2011, i cili ngriti akuza të rënda për krime të kryera nga pjesëtarë të UÇK-së. Më pas, Bashkimi Evropian krijoi një ekip të posaçëm hetimor. Sipas vetë Dhomave Speciale, në vitin 2014 ky ekip vlerësoi se kishte prova të mjaftueshme për ngritje aktakuze dhe u kërkua një institucion i përshtatshëm gjyqësor.
Në vitin 2015 Kuvendi i Kosovës ndryshoi Kushtetutën dhe miratoi bazën ligjore për Gjykatën Speciale.
Pra, pas krijimit të saj qëndron një proces i dokumentuar ndërkombëtar: Këshilli i Evropës, BE-ja dhe më pas institucionet e Kosovës që pranuan krijimin e saj. Kjo nuk provon një komplot kundër UÇK-së. Por tregon se drejtësia për një pjesë të historisë së Kosovës u transferua në një mekanizëm të jashtëzakonshëm ndërkombëtar.
Dhe këtu lind shqetësimi më i madh.
Gjykata thotë se nuk gjykon luftën çlirimtare dhe as të drejtën e Kosovës për pavarësi. Por kur drejtuesit e saj historikë dënohen për krime të kryera gjatë luftës, aktgjykimi bëhet pashmangshëm pjesë e mënyrës se si ajo luftë do të kujtohet.
Kjo është arsyeja pse beteja nuk është vetëm juridike.
Është edhe betejë për kujtesën.
Një popull që nuk ndërton arkivat, studimet, dokumentet dhe institucionet e veta ndërkombëtare, rrezikon që historia e tij të hyjë në kujtesën e botës përmes institucioneve të krijuara nga të tjerët.
Prandaj pyetja e sotme nuk duhet të jetë vetëm “pse u dënuan?”.
Duhet të jetë edhe:
Kush e shkruan historinë kur armët kanë heshtur?
