By Filmi “Odiseu” (1968), me interpretimin brilant të Bekim Fehmiut në rolin e Odiseut dhe Irene Papas në rolin e Penelopës, rrëfen historinë e heroit që luftoi për dhjetë vjet në Trojë dhe endej edhe dhjetë të tjera, derisa më në fund u kthye në Itakë.
Por për shqiptarët, kjo nuk është thjesht një histori e lashtë. Është një pasqyrë e së tashmes.
Odiseu u largua për luftë. Shqiptari largohet për punë. Odiseu mbante shpatën, shqiptari mban valixhen.
Odiseu luftonte për nderin e mbretërisë së tij. Shqiptari lufton për bukën e gojës dhe dinjitetin e familjes së tij.
Odiseu la pas Penelopën. Shqiptari lë pas bashkëshorten, shpesh shtatzënë, fëmijët që rriten pa praninë e babait dhe prindërit që plaken duke pritur.
Në film, Penelopa numëron ditët deri në kthimin e Odiseut. Në jetën reale, mijëra gra shqiptare numërojnë muajt deri në pushimet e verës, kur burrat e tyre kthehen për pak ditë nga Londra, Roma, Athina, Berlini, Nju Jorku apo Bostoni.
Në film, Telemaku rritet pa të atin. Edhe sot, shumë fëmijë shqiptarë hedhin hapat e parë, festojnë ditëlindjet dhe mbarojnë shkollën me babanë vetëm në ekranin e telefonit.
Në fund të filmit, Odiseu kthehet në Itakë. Në jetën reale, shumë emigrantë shqiptarë nuk e dinë nëse do të kenë ndonjëherë mundësinë të kthehen përgjithmonë. Ata jetojnë mes dy botëve: larg vendlindjes, por pa u shkëputur kurrë prej saj.
Ky është paralelizmi më i dhimbshëm.
Lufta e Odiseut zgjati njëzet vjet. Lufta e emigrantit shqiptar shpesh zgjat gjithë jetën.
Shqipëria nuk është një vend i varfër. Është një vend i bekuar me male, fusha, lumenj, dete dhe pasuri natyrore. Megjithatë, për shumë qytetarë, këto pasuri nuk janë shndërruar në mirëqenie. Për dekada me radhë, pushtimet e huaja e penguan zhvillimin e vendit. Sot, shumë shqiptarë besojnë se pengesa kryesore vjen nga korrupsioni, mungesa e meritokracisë dhe një qeverisje që nuk u ka krijuar mundësinë të ndërtojnë jetën në vendin e tyre.
Prandaj, Odiseu nuk është më vetëm një personazh i mitologjisë. Ai është simboli i emigrantit shqiptar.
Një njeri që largohet me shpresën se një ditë do të kthehet.
Një nënë që pret.
Një grua që sakrifikon.
Një fëmijë që rritet me mall.
Një prind që numëron ditët deri sa ta shohë përsëri të birin.
Edhe këngët tona e tregojnë këtë plagë: “O Gurbet, Gurbet i Zi”, “Lamtumirë vendlindja ime”, “Mora rrugën për kurbet”, “Mbeçë more shokë, mbeçë”, apo “Qeraxhiu i Grebenesë” në filmin Vitet e pritjes. Ato nuk janë thjesht këngë. Janë historia e një populli që prej brezash jeton mes ikjes dhe shpresës për t’u kthyer.
Nië fund të filmit, Odiseu e gjen Itakën.
Tragjedia shqiptare është se shumë Odise të kohëve tona ende nuk e dinë nëse do të kenë një Itakë ku të kthehen përgjithmonë.
