By 
Për katër javë, këtë verë, Tirana për mua nuk ishte thjesht qyteti ku kisha ardhur për të kaluar disa javë në Shqipëri, ishte qyteti i një proteste që kishte vendosur të mos largohej nga sheshi.
Ditë pas dite, në temperatura përvëluese, në asfaltin që digjte nën këmbë dhe në mbrëmje që dukej sikur nuk sillnin kurrë freski, qytetarët vazhdonin të vinin.
Kur protesta arriti në ditën e saj të 75-të, unë kisha kaluar plot katër javë duke e ndjekur nga afër.
Si pjesë e Albanian Montreal Press, këtë herë nuk doja ta shihja Shqipërinë nga ekrani i një telefoni, nga videot që qarkullonin në rrjetet sociale apo nga kronikat e mediave.
Doja ta shihja me sytë e mi, doja të dëgjoja njerëzit.
Doja të kuptoja nëse pas pankartave, flamingove rozë dhe thirrjeve të protestës ekzistonte vërtet ajo dëshirë për ndryshim për të cilën flitej çdo ditë.
Dhe mbi të gjitha, doja të kuptoja çfarë kërkon qytetari shqiptar kur del në shesh dhe refuzon të largohet prej tij.
Një protestë që nisi nga natyra dhe përfundoi duke folur për shtetin.
Gjithçka nisi nga një çështje që në pamje të parë dukej lokale: Zvërneci, Narta dhe mbrojtja e një prej zonave natyrore më të çmuara të Shqipërisë.
Pamjet nga fundi i majit, kundërshtimi ndaj projektit turistik në zonën e jugut të Shqipërisë dhe përplasjet me banorë e aktivistë ndezën një reagim që shumë shpejt u zhvendos në Tiranë.
Flamingoja u bë simboli i saj. Pas pak ditësh u kuptua se kjo nuk ishte më vetëm një protestë për flamingot, ishte një protestë për mënyrën se si merren vendimet në Shqipëri.
Një nga pikat më të forta të debatit ishte Ligji nr. 21/2024, i cili ndryshoi ligjin ekzistues për zonat e mbrojtura. Organizatat mjedisore kanë kërkuar shfuqizimin e këtyre ndryshimeve, duke argumentuar se ato kanë krijuar mundësi për zhvillime turistike dhe infrastrukturore brenda zonave që duhet të gëzojnë mbrojtje të veçantë. Në qershor, 96 organizata të shoqërisë civile iu drejtuan Kuvendit duke kërkuar rishikimin e këtij kuadri dhe pezullimin e zhvillimeve të reja në zonat e mbrojtura deri në harmonizimin me standardet europiane.
Në protestë kërkesa shkoi edhe më tej.
U kërkua anulimi i ndryshimeve të Ligjit 21/2024. U kundërshtua ajo që protestuesit e konsiderojnë cenim të zonave të mbrojtura. U artikulua kundërshtimi ndaj “Paketës së Maleve” dhe politikave që, sipas tyre, rrezikojnë ta shndërrojnë pasurinë publike dhe natyrore në privilegj për një grup të vogël investitorësh.
Por mbi të gjitha filloi të dëgjohej një fjalë gjithnjë e më shumë:
Llogaridhënie.
Llogaridhënie për vendimet.
Për kontratat.
Për përdorimin e pasurisë publike.
Për korrupsionin.
Për mënyrën se si qeveriset vendi.
Kështu, një protestë e nisur për një copë Shqipërie të mbrojtur nga ligji filloi të ngrinte pyetjen shumë më të madhe: Kujt i përket Shqipëria dhe kush duhet të vendosë për të?
Edhe analizat ndërkombëtare e kanë evidentuar këtë transformim. Nga kundërshtimi ndaj zhvillimit në Zvërnec dhe ligjeve që lidhen me zonat natyrore, protesta u zgjerua drejt kërkesave për hetimin e korrupsionit, përgjegjësi politike dhe ndryshimin e një modeli qeverisës që protestuesit e konsiderojnë të lidhur me interesa oligarkike.
Por historia e vërtetë ishin njerëzit
Në katër javët e mia në protestë pashë shumë më tepër sesa një listë kërkesash.
Pashë fëmijë.
Disa mbanin pankarta që ndoshta nuk e kuptonin ende plotësisht, por prindërit e tyre kishin zgjedhur t’i merrnin me vete.
Pashë të rinj që flisnin për një Shqipëri ku do të donin të ndërtonin të ardhmen, në vend që të mendonin gjithmonë për biletën e largimit.
Pashë burra dhe gra që vinin pas punës.
Pashë njerëz të moshës së tretë, të ulur në karrige, duke përballuar vapën e Tiranës vetëm për të qenë aty, pikërisht këto pamje më kanë mbetur më shumë në mendje.
Sepse protestën mund ta analizosh politikisht, mund ta masësh me numra, mund të diskutosh sa njerëz kishte sot dhe sa kishte dje. Mund të numërosh pankartat, fjalimet, incidentet apo minutat televizive.
Por kur qëndron mes njerëzve, protesta ka një tjetër dimension.
Ajo ka fytyra, ka zëra, ka histori.
Mikrofonin ua dhashë atyre
Gjatë këtyre katër javëve intervistova njerëz të zakonshëm, por edhe personazhe të njohura të medias dhe jetës publike.
Pyetja ime në thelb ishte e njëjtë:
Pse jeni këtu?
Dhe përgjigjet nuk ishin gjithmonë të njëjta.
Dikush ishte aty për Zvërnecin.
Dikush për natyrën.
Dikush për korrupsionin.
Dikush sepse nuk dëshironte që fëmija i tij të largohej nga Shqipëria.
Dikush kishte humbur besimin te politika.
Dikush tjetër thjesht donte që pushteti të kuptonte se qytetari duhet dëgjuar edhe mes dy palë zgjedhjesh.
Madje kishte edhe qytetarë që mbështesnin zhvillimin dhe investimet, por jo ndërhyrjen në zona të mbrojtura. Ky dallim është dokumentuar edhe në raportimet nga protesta: jo të gjithë kundërshtonin investimet në vetvete; për shumë prej tyre vija e kuqe ishte vendi, mënyra dhe mungesa e transparencës me të cilën realizohen ato.
Kjo shumëllojshmëri përgjigjesh ishte ndoshta pjesa më interesante e punës sime.
Sepse protesta nuk kishte vetëm një fytyrë.
Pankartat që flisnin më shumë se fjalimet
Në një protestë, pankartat janë editorialet më të shkurtra që mund të shkruhen.
Pak fjalë, shumë mesazh.
Mes tyre dominonte ideja se “Shqipëria nuk është në shitje”, një slogan që u bë një nga shprehjet identifikuese të lëvizjes dhe u raportua gjerësisht edhe nga mediat ndërkombëtare.
Por kishte ironi, revoltë, humor, zhgënjim dhe shpresë dhe kudo ishte flamingoja.
Një shpend që deri dje për shumicën ishte thjesht pjesë e bukurisë së lagunave shqiptare, papritur u kthye në simbol politik dhe qytetar.
Flamingoja rozë filloi të shfaqej në pankarta, bluza, lodra, vizatime dhe postime në rrjetet sociale.
Në një farë mënyre, ishte ironike: një protestë e ngarkuar me probleme kaq serioze kishte zgjedhur si simbol një krijesë të brishtë.
Ndoshta pikërisht aty qëndronte mesazhi.
Ka gjëra që, nëse nuk i mbrojmë sot, nesër mund të mos i kemi më.
Vapa nuk i largoi, korriku në Tiranë nuk fal.
Kishte ditë kur temperatura dukej sikur e kishte boshatisur qytetin.
Por përpara Kryeministrisë njerëzit përsëri shfaqeshin.
Ndonjë ditë më shumë.
Ndonjë ditë më pak.
Dhe kjo është diçka që duhet thënë me ndershmëri: protesta nuk kishte çdo mbrëmje të njëjtën pjesëmarrje dhe as të njëjtin intensitet.
Por vazhdimësia e saj ishte në vetvete një fakt.
Edhe kur kamerat largoheshin, dikush ishte aty.
Edhe kur protesta nuk ishte më lajmi i parë i ditës, njerëzit vazhdonin.
Edhe kur entuziazmi i fillimit ishte zbehur, një bërthamë qytetarësh refuzonte ta konsideronte historinë të mbyllur.
Kjo këmbëngulje është ndoshta ajo që e dalloi më shumë këtë protestë nga shumë tubime të tjera që Shqipëria ka parë.
Nuk shkova atje për t’u thënë shqiptarëve çfarë duhet të mendojnë!
Unë jetoj në Kanada.
Shqipërinë e kam ndjekur prej vitesh si gazetare e diasporës dhe përmes Albanian Montreal Press kam raportuar për shqiptarët brenda dhe jashtë vendit.
Por këtë herë doja diçka tjetër.
Nuk doja ta shihja protestën nga Montreal-i dhe të krijoja një opinion nga mijëra kilometra larg.
Prandaj shkova, dhe qëndrova për katër javë.
Jo për t’u thënë shqiptarëve se çfarë duhet të mendojnë, por për të dëgjuar se çfarë mendojnë ata. Ky është një dallim i rëndësishëm për mua si gazetare.
Sepse gazetaria nuk duhet të shkojë në protestë për të gjetur vetëm zërat që i përshtaten një narrative të parapërgatitur.
Duhet të shkojë për të parë.
Për të pyetur, për të dëgjuar edhe atë që na pëlqen, edhe atë që nuk na pëlqen.
A do ta ndryshojë kjo protestë Shqipërinë?
Pas katër javësh në shesh, nuk mund të jap një përgjigje absolute.
Dhe ndoshta askush nuk mundet.
Një protestë nuk matet vetëm me faktin nëse rrëzon një qeveri, anulon një ligj apo ndalon një projekt.
Ndonjëherë ndryshimi fillon shumë më herët.
Fillon kur një qytetar që dje heshtte, sot merr mikrofonin.
Kur një 20-vjeçar vendos të mos largohet nga vendi pa u përpjekur më parë ta ndryshojë.
Kur një prind sjell fëmijën në shesh për t’i treguar se e drejta për të pyetur pushtetin nuk duhet të jetë privilegj.
Kur një i moshuar, nën vapën e korrikut, ulet përpara Kryeministrisë dhe thotë: “Jam ende këtu.”
Në ditët e para, protesta kërkonte të shpëtonte një zonë natyrore.
75 ditë më vonë, pyetja ishte shumë më e madhe:
Çfarë Shqipërie duam të mbrojmë?
Unë e pashë këtë protestë nga afër për katër javë.
Fotografova, filmova, intervistova, dëgjova, debatova.
Pashë entuziazëm, zemërim, lodhje, humor, zhgënjim dhe shpresë.
Dhe u ktheva në Kanada me shumë orë filmime, shumë fotografi dhe shumë histori njerëzish.
Por mbi të gjitha u ktheva me një bindje: Shqipëria që kërkon llogari ekziston.
Mund të diskutojmë sa e madhe është.
Mund të mos biem dakord me çdo kërkesë të saj.
Mund të debatojmë për mënyrën, politikën dhe alternativën.
Por nuk mund të bëjmë sikur nuk e pamë.
Sepse për 75 ditë ajo ishte aty, në boulevard, nën diell, me një pankartë në dorë, me një flamingo rozë.
Dhe me një pyetje që çdo qeveri demokratike duhet të jetë e gatshme ta dëgjojë:
Kujt i jep llogari pushteti, nëse jo qytetarit?
Blerina Ruka është kryeredaktore e Albanian Montreal Press dhe e revistës Whoman Canada Magazine, me një përvojë në gazetari, media dhe komunikim strategjik.
Ajo shërben gjithashtu si Drejtore e Komunikimit dhe Marrëdhënieve me Publikun në The Artistè Foundation, ku drejton angazhimin me median, rrëfimin e historive dhe nismat e komunikimit.
